Tłumacze walczą o literackie kostki. Pięć przekładów w finale

W tegorocznej odsłonie Nagrody Literackiej Gdynia język nie jest przezroczystym narzędziem, lecz jednym z głównych bohaterów. W kategorii przekład znalazły się książki z Bałkanów, Niemiec, Finlandii, Węgier i Gwatemali - każda wymagała od tłumacza innego rodzaju precyzji. 📚

• 21. Nagroda Literacka Gdynia pokazuje, jak wiele potrafi przekład
• Sebastian Musielak i Elżbieta Sobolewska mierzą się z językowymi labiryntami
• Dwa różne oblicza władzy zamykają tegoroczną piątkę

21. Nagroda Literacka Gdynia pokazuje, jak wiele potrafi przekład

O zwycięstwie zdecyduje kapituła, a nazwisko laureata poznamy podczas uroczystej gali 29 sierpnia. Wtedy do rąk nagrodzonych trafią charakterystyczne literackie kostki, ale już sama lista nominowanych pokazuje, że tegoroczny wybór nie będzie prosty.

Dorota Jovanka Ćirlić została doceniona za przekład Dzieci Mileny Marković, wydanych przez Warstwy. To poemat o kobietach, dorastaniu, macierzyństwie i przemocy, zbudowany z wielu kulturowych znaków. Tłumaczka musiała utrzymać jego rytm, a jednocześnie przenieść na polski język opowieść, która przechodzi od intymnych doświadczeń do historii ojczyzny.

Kapituła zwróciła uwagę na to, że przekład „znakomicie utrzymuje transowy rytm wersów tej jugosłowiańskiej Szeherezady, przechodzącej płynnie od spraw najintymniejszych do skomplikowanych losów jej ojczyzny”.

Ćirlić jest tłumaczką literatury pięknej, redaktorką i publicystką. Od 1977 roku pracuje w miesięczniku „Dialog”, gdzie zajmuje się między innymi dramaturgią i teatrem bałkańskim. W 2026 roku otrzymała nagrodę za najlepszy przekład 2025 roku za Windę Schindlera Darka Cvijeticia. Nominacja za Dzieci jest jej pierwszą w historii Nagrody Literackiej Gdynia.

Małgorzata Gralińska przełożyła Prima sort Waltera Kempowskiego, opublikowane przez ArtRage. Powieść prowadzi przez losy mieszczańskiej rodziny od 1938 roku, pokazując, jak codzienność zostaje zmiażdżona przez wojnę i polityczny fanatyzm. Jej konstrukcja opiera się na urywkach wspomnień, obrazach i rozmowach, dlatego szczególnego znaczenia nabrał ton przekładu.

W ocenie kapituły tłumaczenie „z premedytacją zachowuje suchość tonu i idiom pamięci rozproszonej, pozwalając wybrzmieć dyskretnej ironii kronikarza niemieckiego doświadczenia historycznego”.

Gralińska jest germanistką, absolwentką Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza i Szkoły Tłumaczy i Języków Obcych UAM. Przekłada literaturę niemieckojęzyczną, a za tłumaczenie Skąd Sašy Stanišića otrzymała Literacką Nagrodę Europy Środkowej Angelus. Dla niej to również pierwsza nominacja gdyńskiej nagrody.

Sebastian Musielak i Elżbieta Sobolewska mierzą się z językowymi labiryntami

Sebastian Musielak znalazł się w finale dzięki przekładowi O (albo uniwersalnego traktatu o tym, dlaczego sprawy mają się tak, a nie inaczej) Mikiego Liukkonena, wydanemu przez Insignis. To rozbudowana fińska powieść, w której w ciągu jednego tygodnia splatają się losy około stu postaci, ich obsesje, lęki i niecodzienne doświadczenia. Książka wymagała zachowania rozmachu, dygresyjności i językowego nadmiaru.

Kapituła doceniła to, że tłumacz „z czułością i czujnością oddaje językowy przesyt powieści próbującej pomieścić cały świat w jednym znaku - siedem dni, sto postaci, niezliczone dygresje”.

Musielak jest z wykształcenia technikiem samochodowym i filologiem fińskim. Ma na koncie około stu książek, w tym ponad czterdzieści przekładów z fińskiego. Jest kawalerem Orderu Białej Róży Finlandii, laureatem i finalistą kilku nagród, a także prowadzi szkolenia dla początkujących tłumaczy w Polsce i Finlandii. To jego debiutancka nominacja do Nagrody Literackiej Gdynia.

Elżbieta Sobolewska konkuruje z przekładem A świat trwa Laszló Krasznahorkaiego, opublikowanym przez Wydawnictwo Czarne. Zbiór dwudziestu jeden opowieści skupia się na ludziach poszukujących sensu poza powtarzalnym modelem tak zwanego dobrego życia. Autor, uhonorowany Nagrodą Nobla w 2025 roku, buduje prozę z długich, meandrujących zdań, których nie da się łatwo uprościć bez utraty ich muzyczności.

Według kapituły Sobolewska „utrzymuje hipnotyczny ton długich, meandrujących zdań ubiegłorocznego noblisty, oddając ich muzykalność, a zarazem nie upraszczając językowego oporu tej prozy rozpadu”.

Sobolewska jest hungarystką, tłumaczką i managerką projektów wydawniczych. Przekładała książki między innymi Pétera Esterházyego, Pétera Nádasa i Laszló Krasznahorkaiego. Za przekład Pamięci Nádasa otrzymała w 2018 roku Angelusa, a w swoim dorobku ma około trzydziestu książek. Dla niej to pierwsza nominacja w gdyńskim konkursie.

Powiązany artykuł

Pięć tłumaczeń zamyka listę nominacji do Nagrody Literackiej Gdynia

Dwa różne oblicza władzy zamykają tegoroczną piątkę

Kacper Szpyrka został nominowany za przekład Pana Prezydenta Miguela Ángela Asturiasa, wydanego przez Państwowy Instytut Wydawniczy. To pierwsze od lat 80. pełne polskie tłumaczenie powieści noblisty. Asturias opowiada o dyktaturze nie tylko jako o systemie przemocy, ale także jako o mechanizmie, który wpływa na całe społeczeństwo.

Kapituła uznała, że Szpyrka „mistrzowsko radzi sobie z gwatemalską odmianą hiszpańszczyzny, prowadząc przez awangardowe rejestry - od minimalistycznej fabuły po rozbuchane, koszmarne wizje”.

Szpyrka jest tłumaczem, muzykiem i magistrem filozofii. Dotychczas ukazały się dwa przekłady jego autorstwa: Pan Prezydent oraz Jak się tworzy powieść Miguela de Unamuno. Współtworzy zespół Kirszenbaum i pracuje w Głównej Księgarni Naukowej w Krakowie. Także dla niego jest to pierwsza nominacja do Nagrody Literackiej Gdynia.

Pięć przekładów, pięć literackich światów i pięć sposobów prowadzenia polszczyzny przez teksty, które nie ułatwiają zadania. Rozstrzygnięcie kategorii nastąpi podczas gali 29 sierpnia. 🎲

na podstawie: Biblioteka Gdynia.