Dekada zmian w Gdyni – Laboratorium Innowacji Społecznych świętuje 10 lat

Przez dziesięć lat Laboratorium Innowacji Społecznych pomagało Gdyni zmieniać się od środka – najpierw testując pomysły, potem wprowadzając je do miejskiego systemu. W przestrzeniach Przystani i Wymiennikowni rodziły się inicjatywy, które dziś działają na stałe; w biurach i na spacerach badawczych tworzono plany rewitalizacji i narzędzia partycypacji. To opowieść o ludziach, miejscach i projektach, które wchodzą w codzienne życie dzielnic.

• Zespół, który zaczął od eksperymentów i został częścią miasta
• Przystanie i Wymiennikownia – miejsca, w których rodzą się sąsiedzkie pomysły
• Rewitalizacja i UrbanLab – testowanie zmian, które mają być trwałe

Zespół, który zaczął od eksperymentów i został częścią miasta

Laboratorium zaczęło działać jako odrębna jednostka po latach przygotowań – korzenie sięgają działań z 2012 roku, a formalny start przypada na 16 lutego 2016 roku. Od tamtej pory przez strukturę przewinęło się łącznie 216 osób, dziś w zespole pracuje 54 osoby. LIS stało się pośrednikiem między urzędem a mieszkańcami, łącząc diagnozę potrzeb z realizacją inwestycji i usług społecznych.

“LIS to dziś przede wszystkim ludzie, którzy mają odwagę patrzeć inaczej i działać inaczej.”
— Maciej Kochanowski, dyrektor Laboratorium Innowacji Społecznych

W praktyce oznacza to pracę nad wieloma równoległymi obszarami: Budżet Obywatelski, proces rewitalizacji GdyniaOdNowa, sieć centrów sąsiedzkich Przystań, młodzieżowa Wymiennikownia, UrbanLab, inkubator innowacji społecznych czy programy aktywizacji zawodowej. Wypuszczane tu rozwiązania mają trafiać z etapów pilotażowych do miejskiego systemu – od pomysłu do trwałej usługi.

“Bardzo dziękuję całemu zespołowi LIS-u za pracę na rzecz naszego miasta i odwagę w swoich działaniach.”
— Aleksandra Kosiorek, prezydent Gdyni

Przystanie i Wymiennikownia – miejsca, w których rodzą się sąsiedzkie pomysły

Sieć Przystani, rozwijana od 2018 roku, łączy ofertę usług miejskich z aktywnością mieszkańców. W Przystaniach spotyka się biblioteka, Centrum Aktywności Seniora, Gdyńskie Centrum Sportu, Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej, placówki rozwojowe dla dzieci i centra zdrowia. Od czerwca 2023 roku LIS koncentruje rozwój na wyodrębnionych Domach Sąsiedzkich, które mają stać się bliskimi, bezpiecznymi miejscami spotkań.

W Gdyni działają cztery Domy Sąsiedzkie:

• DS. w Przystani Widna 2A
• Lipowa 15
• Śmidowicza 49
• Opata Hackiego 33

“Domy Sąsiedzkie to przede wszystkim ludzie i relacje, które budują się tu każdego dnia.”
— Jędrzej Sołtysiak, kierownik Działu Przestrzeni Społecznych w LIS

Dla młodszych mieszkańców kluczowa okazała się Wymiennikownia – miejsce współtworzone przez młodzież, w którym testowano model partycypacji i rozwijano wydarzenia, warsztaty oraz projekty artystyczne. To doświadczenie stało się wzorem dla innych działań LIS, pokazując, że młodzież chce współtworzyć ofertę, a nie tylko z niej korzystać.

“Wymiennikownia była przełomem, bo pokazała, że młodzież nie chce być tylko odbiorcą oferty, chce ją współtworzyć.”
— Martyna Prościńska, kierowniczka Wymiennikowni

Przystanie i Wymiennikownia szybko dopasowały się do kryzysów: w czasie pandemii przeniosły część aktywności online, a przy fali uchodźców z Ukrainy stały się punktami wsparcia integracyjnego i informacyjnego.

Rewitalizacja i UrbanLab – testowanie zmian, które mają być trwałe

Rewitalizacja potraktowana została tu jako proces, nie jednorazowa inwestycja. Gminny Program Rewitalizacji wskazał obszary wymagające wsparcia, między innymi Babie Doły, Oksywie, Witomino, osiedla Meksyk, Pekin oraz Zamenhofa-Opata Hackiego. LIS odpowiada zarówno za koordynację procesów partycypacyjnych, jak i za realizację konkretnych projektów inwestycyjnych – od budowy Przystani, przez Park Leśny w Oksywiu, po komunalne budynki przy ul. Dickmana i planowany budynek przy ul. Turkusowej.

“Innowacja ma sens tylko wtedy, gdy zostaje w mieście i poprawia codzienne funkcjonowanie mieszkańców.”
— Magda Żółkiewicz, koordynatorka ds. innowacji w Dziale UrbanLab LIS

Warto też wymienić narzędzia testowane w ramach UrbanLab i Inkubatora Innowacji Społecznych — projekty takie jak Arbuz Mobilny, Caffe Aktywni, Contra, Reachout czy Liveability pokazały drogę od pilotażu do wdrożeń służących różnym grupom mieszkańców. Dział Inwestycji w LIS przykłada wagę do dostępności – nowe budynki komunalne projektowane są z myślą o osobach z niepełnosprawnościami oraz deinstytucjonalizacji usług społecznych.

O przyszłości mówiono jasno: dalsze prace nad programem rewitalizacji, rozwój sieci Przystani oraz ciągłe doskonalenie narzędzi partycypacji pozostają priorytetami.

“Laboratorium Innowacji Społecznych to ważny element w sieci miejskiego systemu polityki społecznej.”
— Tomasz Augustyniak, wiceprezydent Gdyni

W praktyce dla mieszkańca − co warto wiedzieć i jak się zaangażować

• Co roku do Budżetu Obywatelskiego zgłaszane są kilkaset projektów, a w głosowaniu bierze udział tysiące mieszkańców – to realna droga, by zmienić najbliższe otoczenie.
• W Przystaniach można znaleźć nie tylko zajęcia czy wsparcie, lecz także pomoc w zgłaszaniu pomysłu do BO i włączeniu się w konsultacje społeczne.
• Jeśli ktoś ma pomysł na lokalną inicjatywę, można go rozwijać etapami: pilotaż w Domu Sąsiedzkim, test w UrbanLab, a potem skala przez wsparcie LIS i narzędzia miejskie.
• Konsultacje i spacery badawcze to stałe formaty – warto śledzić informacje o nich, bo to ścieżka do bezpośredniego wpływu na projekty w dzielnicy.

Laboratorium Innowacji Społecznych kończy dekadę jako rozbudowana sieć narzędzi, miejsc i ludzi. Przyszłość zapowiadana jest jako kontynuacja sprawdzonych praktyk: więcej dialogu, więcej testów i więcej rozwiązań, które trafiają z prototypu do codziennego użytku w Gdyni.

na podstawie: Urząd Miasta.