W Gdyni debatowali o rewitalizacji. Sześć pomysłów na małe zmiany

Zamiast kolejnych deklaracji uczestnicy forum wzięli na warsztat konkretne sąsiedzkie pomysły. Wśród propozycji znalazły się ogród społeczny, miejsce dla młodzieży i inicjatywa pożyczania cukru od sąsiada. Podczas dwudniowego spotkania w Gdyni rozmawiano też o tym, jak sprawić, by komitety rewitalizacji naprawdę wpływały na decyzje dotyczące dzielnic.

Trzecie Ogólnopolskie Forum Komitetów Rewitalizacji odbyło się 16 i 17 października w Pomorskim Parku Naukowo-Technologicznym oraz na gdyńskich podobszarach rewitalizacji. Spotkanie po kilkuletniej przerwie zorganizował Dział Rewitalizacji Laboratorium Innowacji Społecznych. Wzięli w nim udział przedstawiciele komitetów, samorządów i instytucji zajmujących się rewitalizacją z całej Polski.

„Rewitalizacja wciąż bywa sprowadzana do remontów budynków czy modernizacji przestrzeni publicznych” – powiedział Tomasz Augustyniak, wiceprezydent Gdyni.

Jak zaznaczył, odnowa dzielnic obejmuje również zmianę społeczną, a inwestycje są tylko jednym z jej elementów. Właśnie temu podejściu poświęcono większość rozmów – od roli komitetów po sposoby wspierania niewielkich inicjatyw mieszkańców.

• Komitety rewitalizacji muszą mieć wpływ, a nie tylko formalny status
• Sześć mikroprojektów pokazało, od czego może zacząć się zmiana
• Dostępność i doświadczenia miast wyznaczyły dalszy kierunek rozmów
• Gdyńskie podobszary pokazały rewitalizację poza salą konferencyjną

Komitety rewitalizacji muszą mieć wpływ, a nie tylko formalny status

Forum rozpoczęła debata o przyszłości rewitalizacji i miejscu komitetów w tym procesie. W panelu uczestniczyli przedstawiciele Ministerstwa Rozwoju i Technologii, Ministerstwa Funduszy i Polityki Regionalnej, Urzędu Marszałkowskiego Województwa Pomorskiego oraz Instytutu Rozwoju Miast i Regionów. Dyskusję prowadziła Agnieszka Jurecka-Fryzowska, kierowniczka Działu Rewitalizacji Laboratorium Innowacji Społecznych.

Komitet rewitalizacji pełni funkcję opiniodawczo-doradczą. Powinien łączyć samorząd z mieszkańcami, organizacjami i innymi osobami zainteresowanymi zmianami na określonym obszarze. Jego członkowie mogą opiniować planowane przedsięwzięcia, zgłaszać potrzeby i przekazywać informacje o działaniach prowadzonych w dzielnicach.

Samo powołanie komitetu nie przesądza jednak o jego znaczeniu. Podczas warsztatu prowadzonego przez dr Edytę Masierek z Uniwersytetu Łódzkiego i Anetę Chełminiak z Urzędu Miasta Włocławek wskazywano, że skuteczność zwiększają między innymi:

• udział przedstawicieli władz w posiedzeniach,
• aktywność członków poza formalnymi spotkaniami,
• zaangażowanie w konkretne przedsięwzięcia rewitalizacyjne,
• utrzymywanie kontaktu z mieszkańcami.

Uczestnicy zwracali uwagę na ryzyko traktowania komitetu jako instytucji powołanej wyłącznie dlatego, że wymagają tego przepisy. Rozmawiali także o proporcjach między przedstawicielami instytucji publicznych a stroną społeczną oraz o kadencyjności. Zmiana składu może otwierać drogę nowym osobom, ale jednocześnie utrudniać zachowanie ciągłości pracy.

Członkowie komitetów powinni więc działać nie tylko jako osoby opiniujące dokumenty samorządu. Ich zadaniem może być również zbieranie sygnałów od mieszkańców, wyjaśnianie planowanych zmian i inicjowanie własnych działań. To oznacza, że mieszkaniec szukający wpływu na rewitalizację nie musi ograniczać się do oficjalnych konsultacji – ważnym punktem kontaktu mogą być także posiedzenia komitetu, domy sąsiedzkie i gdyńskie Przystanie.

Sześć mikroprojektów pokazało, od czego może zacząć się zmiana

Podczas warsztatu Rajmunda „Kuby” Rysia z Konsorcjum Projekty Miejskie uczestnicy zastanawiali się, jak komitet może utrzymywać stały kontakt z osobami, których potrzeby powinien reprezentować. Pojawiło się pojęcie „zaplecza komitetu rewitalizacji”, czyli mieszkańców, organizacji i lokalnych liderów, z którymi członkowie pozostają w regularnej relacji.

Rozmowy w domach sąsiedzkich, centrach aktywności lokalnej i Przystaniach mogą dostarczać informacji, których nie widać podczas posiedzeń. Wiedza o problemach dzielnicy często pojawia się w zwykłych rozmowach sąsiedzkich i podczas wydarzeń organizowanych blisko miejsca zamieszkania. Dla komitetu oznacza to potrzebę wyjścia poza urzędowe sale.

Najbardziej praktyczny charakter miał warsztat prowadzony przez Piotra Romańskiego, zastępcę dyrektora Departamentu Rozwoju Regionu Urzędu Marszałkowskiego Województwa Małopolskiego i członka Komitetu Rewitalizacji Miasta Bochnia. Uczestnicy mieli przygotować niewielkie inicjatywy możliwe do przeprowadzenia nawet bez osobnego budżetu komitetu.

Powstało sześć propozycji:

• zagospodarowanie przestrzeni między blokami,
• stworzenie miejsca aktywności dla młodzieży wspólnie z młodymi osobami,
• założenie ogrodu społecznego,
• organizacja sąsiedzkiej potańcówki,
• inicjatywa „Pożycz szklankę cukru od sąsiada”,
• inne działania budujące relacje i wykorzystujące najbliższe otoczenie.

Warsztat nie zakończył się na spisaniu pomysłów. Grupy ustaliły także pierwsze kroki: rozmowę z sąsiadami, spotkanie z samorządem albo przedstawienie propozycji pozostałym członkom komitetu. Wniosek był prosty – wpływ na dzielnicę może zaczynać się od niewielkiego wydarzenia, miejsca spotkań czy zmiany między blokami, a nie dopiero od dużej inwestycji.

Więcej lokalnych informacji z Gdyni jest na twojagdynia.pl. Sprawdź też, co dzieje się w najbliższych dniach – wydarzenia i imprezy zbieramy na twojagdynia.pl/wydarzenie.

Dostępność i doświadczenia miast wyznaczyły dalszy kierunek rozmów

Osobne zajęcia dotyczyły dostępności architektoniczno-urbanistycznej i społecznej. Prowadzili je dr hab. inż. arch. Magdalena Rembeza z Politechniki Gdańskiej oraz dr hab. inż. arch. Bartosz Kaźmierczak z Politechniki Poznańskiej, reprezentujący także Stowarzyszenie Forum Rewitalizacji.

Rozmawiano o tym, kto powinien znajdować się w centrum procesu rewitalizacji i jak usuwać bariery utrudniające korzystanie z przestrzeni oraz udział w życiu społecznym. Uzupełnieniem warsztatów były stoliki eksperckie. Uczestnicy mogli pytać o przepisy ustawy o rewitalizacji, zasady działania komitetów, finansowanie ich aktywności, przygotowanie gminnych programów rewitalizacji, angażowanie mieszkańców i wykorzystywanie lokalnego dziedzictwa.

Doświadczeniami dzielili się przedstawiciele dużych i mniejszych miast oraz gmin wiejskich. W rozmowach pojawiły się przykłady Murowanej Gośliny, Torunia, Stargardu, Gorzowa Wielkopolskiego, Łodzi, Szczecina, Węgrowa i Wołomina. Omawiano między innymi projektowanie przestrzeni z mieszkańcami, organizowanie posiedzeń komitetów bezpośrednio na obszarach rewitalizacji, wsparcie mikrograntami oraz współpracę między wydziałami urzędów.

Duże miasta zwracały uwagę na trudności związane z rozproszeniem obszarów rewitalizacji i utrzymywaniem kontaktu z mieszkańcami w różnych częściach miasta. Mniejsze samorządy mówiły o ograniczonych zasobach kadrowych – za rewitalizację często odpowiada osoba wykonująca jednocześnie wiele innych zadań. W obu przypadkach powracał ten sam temat: formalne procedury nie wystarczą bez relacji i wzajemnego zaufania.

Gdyńskie podobszary pokazały rewitalizację poza salą konferencyjną

Drugiego dnia uczestnicy odwiedzili trzy gdyńskie podobszary rewitalizacji:

• Oksywie,
• Witomino,
• osiedle Zamenhofa–Opata Hackiego na Chyloni.

Program obejmował także centra sąsiedzkie przy ul. Śmidowicza 49, Opata Hackiego 33 i Widnej 2A. Wizyty pozwoliły zestawić działania dotyczące przestrzeni z inicjatywami społecznymi oraz zobaczyć, jaką rolę odgrywają miejsca codziennych spotkań mieszkańców.

Podczas sesji podsumowującej Tomasz Augustyniak mówił o potrzebie zmiany sposobu myślenia o rewitalizacji. Wymaga ona czasu, konsekwencji i udziału wielu środowisk. Gdyńskie doświadczenia oraz plany działań do 2030 roku były jednym z punktów odniesienia dla uczestników forum.

Wśród końcowych postulatów znalazły się dalsze szkolenia, lepsza komunikacja z mieszkańcami, większy wpływ komitetów na decyzje samorządów i regularna wymiana doświadczeń między miastami. Nie wskazano jeszcze gospodarza kolejnej edycji, ale uczestnicy opowiedzieli się za kontynuacją spotkań.

na podstawie: Urząd Miasta.