Dwie historie walki o wolność uhonorowane w Gdyni. Wśród nich 33 zdjęcia z getta

Muzyka Józefa Skrzeka rozpoczęła galę, na której spotkały się różne opowieści o wolności – od artystycznej niezależności po wojenne świadectwa odwagi. W Gdyńskim Centrum Filmowym wręczono Platynowy Opornik oraz statuetki Drzwi do Wolności. Jedna z nagród trafiła do rodziny autora unikatowych fotografii z powstania w getcie warszawskim. Festiwalowe wydarzenia potrwają w Gdyni do 4 października.

• Józef Skrzek odebrał nagrodę, a jego stryj został upamiętniony pośmiertnie
• Odnaleziony negatyw zachował obrazy powstania w getcie
• Filmowe świadectwa obejmują także rewolucję w Budapeszcie

Józef Skrzek odebrał nagrodę, a jego stryj został upamiętniony pośmiertnie

Osiemnasta edycja Międzynarodowego Festiwalu Filmowego Niepokorni Niezłomni Wyklęci rozpoczęła się uroczystą galą. Jej pierwszym wykonawcą był Józef Skrzek, który zagrał utwór „Freedom”. Muzyk, kompozytor i współtwórca formacji SBB otrzymał Platynowego Opornika za niepokorną działalność artystyczną. Statuetkę wręczyła dr Agnieszka Glapiak, przewodnicząca Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji.

Tak brzmiał nasz zasadniczy motyw, który już wtedy burzył granice międzyludzkie… i tak jest do dzisiaj. Wolność na ten czas to wciąż odwaga bycia sobą i jako człowiek, i jako artysta – powiedział Józef Skrzek.

Podczas tej samej uroczystości pośmiertnie uhonorowano stryja artysty, Józefa Skrzeka ps. „Gromek”. Otrzymał on Drzwi do Wolności. W czasie II wojny światowej współorganizował Siły Zbrojne Polski, będące lokalną nazwą Służby Zwycięstwu Polski. Niemcy aresztowali go i powiesili w Bytkowie.

Józef Skrzek zapowiedział, że obie statuetki – własną oraz przyznaną stryjowi – przekaże szkole noszącej imię Józefa Skrzeka „Gromka”. Przed śmiercią „Gromek” miał wykrzyknąć:

Niech żyje Polska, niech żyje Chrystus Król!

Odnaleziony negatyw zachował obrazy powstania w getcie

Drzwiami do Wolności uhonorowano także Zbigniewa Leszka Grzywaczewskiego, żołnierza Armii Krajowej i pracownika Warszawskiej Straży Ogniowej. Nagroda została przyznana pośmiertnie. W imieniu ojca odebrał ją Maciej Grzywaczewski.

Zbigniew Leszek Grzywaczewski był szkolnym kolegą Janka Bytnara, Alka Dawidowskiego, Krzysztofa Kamila Baczyńskiego i Aleksandra Zawadzkiego. Podczas powstania w getcie warszawskim fotografował wydarzenia rozgrywające się wewnątrz dzielnicy. Jego zdjęcia są uznawane za jedyne znane fotografie z getta, które nie powstały z inicjatywy Niemców.

Negatyw z 33 fotografiami Maciej Grzywaczewski odnalazł dopiero w 2022 roku. Historię autora i odnalezionych materiałów przedstawia dokument „33 zdjęcia z getta” w reżyserii Jana Czarlewskiego, prezentowany podczas festiwalu. Dzięki temu filmowi nagroda dla Grzywaczewskiego łączy się bezpośrednio z pokazem jego wojennego świadectwa.

Filmowe świadectwa obejmują także rewolucję w Budapeszcie

Kolejną osobą uhonorowaną pośmiertnie został Vilmos Zsigmond, jeden z najbardziej cenionych operatorów w historii kina. Wraz z László Kovácsem filmował rewolucję węgierską w Budapeszcie w 1956 roku. Po stłumieniu powstania przez wojska radzieckie wyjechał na Zachód, zabierając ze sobą zarejestrowane materiały.

Zsigmond później pracował w Hollywood. Czterokrotnie nominowano go do Oscara, między innymi za zdjęcia do „Łowcy jeleni”. Statuetkę zdobył za „Bliskie spotkania trzeciego stopnia” Stevena Spielberga. Drzwi do Wolności w jego imieniu odebrali dr Áron Máthé, wiceprzewodniczący węgierskiego Komitetu Pamięci Narodowej, oraz Pál Attila Illés, były konsul generalny Węgier w Gdańsku. Nagrodę wręczył dr Mateusz Szpytma, zastępca prezesa IPN.

Galę prowadzoną przez Annę Popek zakończył kameralny koncert Józefa Skrzeka i jego córki Eli Skrzek.

Program festiwalu obejmuje pokazy filmów dokumentalnych i fabularnych, spotkania z twórcami oraz świadkami historii i debaty. W konkursach głównych prezentowanych jest blisko 50 dokumentów. W Gdyńskim Centrum Filmowym oraz na placu Grunwaldzkim działa także strefa nowych technologii z grami komputerowymi i produkcjami VR. Wszystkie wydarzenia są bezpłatne.

na podstawie: UM Gdynia.